را نقل كرده‌ام كه قديمترين نمونه از مربع تركيبها و مسدس تركيبهاى سدهء دهمست كه همه در زمانهاى قريب به يكديگر و بر يك وزن و بيك شيوه ساخته شده‌اند ، و اگر بخواهيم واسطهء ميان اثر لسانى شيرازى و وحشى بافقى سازندهء بهترين آنها را در همان سدهء دهم بجوييم بايد بآثار هجرى قمى مراجعه كنيم . قاسم بيگ ( ابو القاسم ) هجرى شمشيرگر قمى از شاعران مشهور سدهء دهم و غير از محمد شريف هجرى تهرانيست كه نام او را ذيل عنوان « تبار خواجه ارجاسب تهرانى » پيش ازين ديده‌ايم . تقى الدين محمد ذكرى كاشانى در خلاصة الاشعار آورده است كه او را در سنهء اثنى و ثمانين و تسعمائه ( 982 ) كه بكاشان رفته بود ، ديده و در آن تاريخ سنش متجاوز از هفتاد سال بود ، و بدين‌ترتيب مىبايست در دههء نخستين از سدهء دهم ولادت يافته باشد . وى بيشتر در زادگاه خود قم بسر مىبرد و شغل شمشيرگرى داشت و درين فن سرآمد همگان بود . در اولهاى جوانى با شاعران و خوش‌طبعان همنشينى مىنمود و چندى از آن روزگار را در كاشان مىگذرانيد و بسبب عشقى كه آنجا بهم رسانده بود شعرهاى دلنشين در آن ديار ساخت خاصه مسدس تركيبى كه در آن زمان بسيار مشهور شده بود [ و بقول تقى الدين كاشى آن را با يك ديوان برابر مىشمردند ، در وصف همان معشوق ] كه بتمامى در خلاصة الاشعار همراه مسدسى ديگر بر همان سياق و مضمون نقل شده است و خواننده با نگريستن در آن به آسانى درمىيابد كه مسدس تركيب وحشى ( م 991 ه ) ( اى گل تازه كه بويى ز وفا نيست ترا . . . ) بايد ظاهرا بتقليد از آن مسدس كه در آن روزگار شهرت بسيار داشته ، ساخته شده باشد ، بويژه كه وحشى بافقى قسمتى از دوران جوانى را مانند هجرى قمى در كاشان مىگذرانيد و از شهرت مسدس تركيب هجرى در آن سامان متأثر بود .

--> - * ترجمه مجمع الخواص صادقى افشار ، ص 72 . * روز روشن ، تهران ، ص 923 . * تاريخ نظم و نثر در ايران و در زبان فارسى تا قرن دهم هجرى ، ص 502 .